Rysunek ucznia może stanowić ważną o nim informację dla pedagoga i psychologa szkolnego. Zamknięty przed obcymi świat dziecka staje się często zrozumiały właśnie dzięki technice psychorysunku. Choć nie należy ona do najprostszych - wymaga dużej wiedzy oraz doświadczenia - warto się z nią zapoznać, gdyż często jest to jedyna droga dotarcia do naszego podopiecznego. Marta Kolwińska pisze o tym, jak powinny przebiegać zajęcia z psychorysunku, prezentuje symbole i cechy rysowanych postaci, będące próbą możliwych interpretacji, doradza, na co zwrócić uwagę w diagnozie ucznia. W szkołach pracuje wielu pedagogów i psychologów, którzy mogą prowadzić z dziećmi zajęcia z psychorysunku. Dla uczniów są one formą zabawy, dla nauczycieli natomiast nośnikiem ważnych informacji o podopiecznym. Aby przybliżyć ten temat, prześledźmy krótką historię techniki projekcyjnej i niezbędne informacje dotyczące wprowadzenia tej metody do szkół, poznajmy na czym ona polega i jak dokonywać interpretacji rysunków uczniów. Jest to technika dość trudna – od prowadzącego zajęcia wymaga dużej wiedzy z tego zakresu. Test projekcyjny to taki zespół zadań, w którym instrukcja testowa nadaje materiałowi bodźcowemu otwarty znaczeniowo oraz interpretacyjnie charakter. J. Boutonier stwierdził, że rysunek na dany temat jest projekcją całej osobowości i daje możliwość wielostronnej analizy psychologicznej. Jego wartość wynika przede wszystkim z potrzeby ekspresji każdego człowieka. Interpretacja polega na analizie lokalizacji rysunku w przestrzeni kartki i relacji między jego elementami, charakterystyki postaci oraz sposobu rysowania, używania znaków i symboli. W metodzie projekcyjnej osoba badana sięga do własnego wnętrza. Korzysta z osobistego doświadczenia, by nadać wykonanemu zadaniu znaczenie. Rysuje na zadany temat, ale sama decyduje o rozmieszczeniu i cechach rysowanych elementów. Prowadzący udziela bardzo skąpych wskazówek. Za głównych entuzjastów stosowania rysunku jako techniki projekcyjnej uważani są: Buck (1948), Machover (1967), Hammer (1967). Jaka jest więc rola rysunku? Przede wszystkim odzwierciedlenie emocjonalnych postaw jednostki, a w przypadku rysunku rodziny, określenie relacji w niej panujących i miejsca, które zajmuje badany. Rysunek projekcyjny pozwala na wyrażanie problemów adaptacyjnych w rodzinie. Pokazuje, jak osoba badana hierarchizuje własne doświadczenia i pod ich wpływem tworzy obraz najbliższych. Kartka papieru jest ekranem, na którym rysujący wyświetla to, co przeżywa. W rysunku o ściśle określonym temacie, jak ma to miejsce w testach projekcyjnych, mamy do czynienia z procesem przeniesienia stanu uczuciowego na papier. Uzyskane w ten sposób wyniki mogą ujawnić poglądy i wyobrażenia o własnej pozycji w rodzinie. P. Elkisch (1945) zauważyła, że rysunek dziecka ma przede wszystkim charakter projekcyjny. Kontynuujący jej badania A. Madella zaobserwował zmiany, jakie mogą zachodzić w rysowaniu postaci ludzkich pod wpływem pogłębiania się i cofania choroby. de Martino (1954) analizował elementy postaci ludzkiej występujące na rysunku i szukał związku między wyborem narysowanej postaci a zaburzeniami osoby. Szczególnie wartościowe diagnostycznie jest analizowanie rysunków postaci ludzkich. Dzięki takiej procedurze można poznać wiele cech osobowościowych oraz stanów emocjonalnych – stałości lub labilności emocjonalnej, radości i smutku czy zaniżonej i zawyżonej samooceny. C. Wilee i S. Davis dowiedli, iż rozmiary rysowanych postaci wiążą się z cechami osobowości badanego. Ocenili oni, że uczniowie z wyższą samooceną rysują postacie większe niż dzieci z niższą samooceną. Dla praktyki diagnostycznej ogromne znaczenie mają prace badawcze D. Harrisa i K. Machover, którzy opracowali rysunkowe testy osobowości. Harris skonstruował test „Narysuj Człowieka”, zwany także testem rysunkowym Goodenough-Harrisa. Może on być przydatny do badania dzieci niedostosowanych i z wadami słuchu. Poprzez analizę rysowanych postaci można odgadnąć tendencje agresywne. Na podstawie rysunków Harris wyodrębnił trzy stadia rozwojowe u dzieci. W pierwszym, dziecko koncentruje się na samej przyjemności, która wynika ze stawiania znaków i symboli. Drugie, to stadium naśladownictwa. Trzecie zaś to tzw. stadium wyuczone, polegające na próbie przekazania komunikatu pod postacią rysunku. Znając dokładnie powyższe stadia, można analizować rysunki postaci według pewnych prawideł rozwojowych. Ciekawą techniką powstałą równolegle do testów na inteligencję jest technika „Dom, Drzewo, Osoba”. Pozwala ona zebrać informacje dotyczące stopnia integracji osobowości, skuteczności działania jednostki oraz jej dojrzałości. Na podstawie tej techniki można ocenić stopień intelektualnego rozwoju. Punkty przyznawane są poszczególnym częściom ciała, ubraniom, proporcjom i perspektywie. Diagnostycznie ważny jest również test opracowany przez K. Machover. Tutaj testowanie polega na dwukrotnym poleceniu: narysuj osobę. Najpierw prosi się o narysowanie jakiejś postaci ludzkiej, a później drugiej osoby, płci przeciwnej. Postać pierwsza ma walory projekcyjne, druga jest źródłem informacji o wyobrażeniach rysującego o jego otoczeniu. Znaczenie diagnostyczne przypisuje się także rysunkom prezentującym rodzinę. Posługuje się nimi wielu psychologów i pedagogów. I tak na przykład M. Lawton i L. Sechrest skoncentrowali się na analizie rysunku postaci ojca. Zauważyli, że występuje różnica w rysunkowym przedstawieniu ojca przez chłopców wychowanych z nim i bez niego. Corman sugeruje z kolei, że rysunek nieistniejącego w rodzinie niemowlęcia oznacza regresję, agresja natomiast wyrażana jest poprzez postacie zwierząt. Innym przykładem testu rodziny jest test W. Wolffa „Narysuj Rodzinę”, na podstawie którego prowadzący może poznać stosunek do rodziny i role, jakie się przypisuje jej członkom. W diagnozie warto zwrócić uwagę na to, czy badany narysował siebie blisko rodziców – by podkreślić swój status wśród rodzeństwa, czy daleko – co wskazuje na poczucie odrzucenia; czy częściowo albo nawet całkowicie pominął swoje rodzeństwo – usiłując w ten sposób wyeliminować współzawodnictwo. Istotne jest, czy przedstawiając członków rodziny zachował proporcje, czy też je zniekształcił. Czy uwzględnił swój portret, czy go pominął. Rozmieszczenie przestrzenne, wielkość rysowanych postaci, kolejność ich rysowania, osoby opuszczone lub dodane, różne szczegóły zwiększające lub ujmujące wartości poszczególnych postaci pozwalają na wgląd w konstelacje rodziny. Tematy rysunków związane z baśniami wprowadzają w nastrój, który pozwala sięgnąć do głębszych pokładów osobowości oraz pobudzić emocje. Wszystkie wymienione przykłady testów opierają się na założeniu, że podstawowe przeżycia człowieka związane są z atmosferą emocjonalną rodziny oraz znajdują swoje odzwierciedlenie w rysunkach. Jak powinny przebiegać zajęcia z psychorysunku Dajemy badanemu papier i ołówek z prostym poleceniem zilustrowania danego tematu. Powstrzymujemy się od komentarza, dopóki badany nie ukończy swojej pracy, tak by można było zaobserwować powtarzające się zmiany, wzorce, symbole itp. Ta pozornie łatwa instrukcja może się spotkać z pytaniami w rodzaju: w jaki sposób mam to narysować? Jeśli badany protestuje z powodu braku umiejętności rysowania, na ogół wystarczy zrobić uwagę typu: rysuj tak jak potrafisz. Psychorysunek to nie konkurs plastyczny. Po przedstawieniu przez badanego tematu, dokonujemy analizy wytworu. Punkty przyznaje się kolejnym elementom znajdującym się na rysunku. Na podstawie analizy tych elementów można dokonać interpre... Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów. Sprawdź, co zyskasz, kupując prenumeratę. Zobacz więcej